De opkomst van Brabantse papiermolens rond Brussel

De vallei van de Molenbeek en de Zennestreek mag men beschouwen als de bakermat van de Belgische papiernijverheid. In de 16de eeuw bloeide deze ambachtelijke industrie open. Dit was een gevolg van het meer complex worden van de administratieve procedures in Vlaanderen en van de stad Brussel en de uitvinding van het drukwerk. Het landschapsprofiel van de streek ten zuid weste van Brussel maakte dat men veel snel stromende beekjes had. Wat in deze streek tientallen molens deed opduiken, en ook papiermolens. Te Herisem was in 1532 reeds sprake van een banmolen.

De Oude Papiermolen te Herisem

Uit archiefmateriaal kan men een bovengrens voor de leeftijd afleiden: de oude molen te Herisem bestond zeker al in 1571. Maar de exacte datum dat "de oude molen" te herisem is opgetrokken is niet bekend. Uit de periode van voor 1860 zijn enkel de "rootput" en enkele machines (de kollergang en de hollanderkuip) om handgeschept papier te produceren overgebleven.

Foto: De Oude Molen voor een deel opgetrokken uit zandsteen	Foto: De Kollergang

De ijzerhoudende zandsteen, waaruit een deel van het huidige gebouw is opgetrokken, zijn afkomstig uit een lokaal ontgonnen steengroeve (Bruineput). Men denkt dat deze zandstenen afkomstig zijn uit het gebouw van de oorsponkelijke 17de eeuwse papiermolen.

Geschiedenis van het Belgisch papier tot de 15de eeuw

Het eerste papier werd in het oosten vervaardigd en meer bepaald in China uit de vezels van de bamboeplant. Door diverse kontakten tussen volkeren vond het produkt zijn weg over Azië, het Midden-Oosten en Afrika naar het Europees kontinent. De basistechniek bleef ongewijzigd en de enige verandering die men trof was het zoeken naar een grondstof die in eigen streek voorradig was en aan de gestelde kwaliteitseisen van een volwaardig produkt voldeed. Bij de introductie in Europa had men de techniek van het papiermaken reeds aan een bepaalde mechanisatie aangepast, zodat de zwaarste arbeid verricht werd door watermolens. Een belangrijke stap in de verspreiding van het papier over het Europees kontinent zou gezet worden door de kruisvaarders.

De eerste consumenten in ons land waren de stedelijke administraties, eerst in Vlaanderen, later ook in het binnenland. De vraag naar papier vanuit deze burgerlijke instellingen verliep tijdens deze jaren volgens een traag stijgende curve. Het vraagpatroon werd voornamelijk bepaald door het complexer worden van de "administratieve procedures" waardoor het nodig werd om een bepaalde vorm van informatiedragers aan te wenden. En toen Johannes Guttenberg op het einde van de 15de eeuw het drukwerk uitgevonden heeft is de papierproductie noodzakelijk geworden.

Daar er tot en met de 15de eeuw geen monsterachtige vraag werd geschapen was het mogelijk om via import het nodige aanbod te zetten tegenover de traag groeiende vraag.

Een werkelijke stimulans voor het opzetten van een eigen nijverheid te lande treffen we niet aan voor de 15e eeuw. Mogelijk kunnen we dit als verklaring beschouwen voor de afwezigheid van papiermolens in Belgie tot de 15de eeuw.
Bron: De Herisemmolen - Jos De Gelas

Vervolledig de geschiedenis rond dit industrieel erfgoed!

Om de geschiedenis volledig en actueel te houden bieden we u daarom de kans te reageren op bijna alle webpagina's. De neergeschreven mening blijft wel voor rekening van de auteur.

Reacties